Ngày 18/9/2026, tại Đại học Kinh tế Quốc dân, Khoa Kinh tế học chủ trì tổ chức Hội thảo khoa học “Mô hình kinh doanh ‘Dịch vụ năng lượng’ (EaaS) trong ngành năng lượng Việt Nam trong bối cảnh đạt mục tiêu Net Zero năm 2050”. Hội thảo tập trung làm rõ những điều kiện cần thiết để mô hình Dịch vụ năng lượng từng bước được triển khai trong thực tiễn, từ tài chính, thị trường, khách hàng, doanh nghiệp đến công nghệ, dữ liệu và chính sách.
GS.TS Lê Quốc Hội – Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế & Quản lý công phát biểu khai mạc Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS Lê Quốc Hội – Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế & Quản lý công cho rằng, chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đang trở thành những định hướng quan trọng trong quá trình phát triển của Việt Nam. Đây không còn là vấn đề riêng của ngành năng lượng hay công nghệ, mà liên quan trực tiếp đến mô hình tăng trưởng, đầu tư, thị trường, hoạt động của doanh nghiệp và hành vi người tiêu dùng.
Trong bối cảnh đó, Dịch vụ năng lượng – Energy as a Service (EaaS) được nhìn nhận như một hướng tiếp cận đáng quan tâm, với sự chuyển đổi từ tư duy chủ yếu cung cấp năng lượng sang cung cấp các dịch vụ và giải pháp năng lượng. Theo đó, hiệu quả sử dụng năng lượng, công nghệ, dữ liệu và nhu cầu của khách hàng ngày càng giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, để EaaS có thể đi từ ý tưởng đến thực tiễn đòi hỏi nhiều điều kiện đồng thời về công nghệ, tài chính, thể chế, thị trường, năng lực của doanh nghiệp và sự sẵn sàng của khách hàng.
GS.TS Lê Quốc Hội cũng nhấn mạnh vai trò của cách tiếp cận kinh tế trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Bên cạnh đổi mới công nghệ, quá trình này đặt ra những vấn đề về thị trường, đầu tư, hành vi của doanh nghiệp và người tiêu dùng, phân bổ nguồn lực và thiết kế chính sách. Đây là những khía cạnh mà kinh tế học có thể cung cấp các công cụ phân tích, góp phần đưa những giải pháp năng lượng từ khả năng kỹ thuật đến tính khả thi trong thực tiễn.
PGS.TS Lê Thanh Hà – Trung tâm Phân tích và Mô phỏng Chính sách, Trường Kinh tế và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân phát biểu đề dẫn Hội thảo
Đề dẫn Hội thảo, PGS.TS Lê Thanh Hà – Trung tâm Phân tích và Mô phỏng Chính sách, Trường Kinh tế và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân làm rõ hơn cách tiếp cận của mô hình EaaS. Nếu theo phương thức truyền thống, khách hàng mua điện, thiết bị và tự chịu phần lớn chi phí đầu tư, vận hành cũng như các rủi ro liên quan, thì với EaaS, trọng tâm dần chuyển từ cung cấp một sản phẩm năng lượng sang cung cấp dịch vụ hoặc giải pháp phù hợp với nhu cầu cụ thể của khách hàng. Các dịch vụ có thể bao gồm giải pháp tiết kiệm năng lượng, quản lý nhu cầu điện, tối ưu hóa thiết bị hoặc ứng dụng dữ liệu và công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Theo PGS.TS Lê Thanh Hà, tiềm năng của một mô hình mới chưa đồng nghĩa với khả năng triển khai ngay trong thực tiễn. Đối với Việt Nam, đặc biệt trong ngành điện, nhiều vấn đề cần tiếp tục được làm rõ như mức độ sẵn sàng của thị trường, chủ thể cung cấp dịch vụ, nguồn vốn, nhu cầu và khả năng tham gia của khách hàng, vai trò của công nghệ và dữ liệu, cũng như các điều kiện về thể chế, tổ chức và năng lực thực hiện.
Quang cảnh Hội thảo
Từ cách đặt vấn đề đó, chương trình Hội thảo được thiết kế thành hai phiên có sự kết nối chặt chẽ. Phiên thứ nhất tập trung vào mô hình Dịch vụ năng lượng, các điều kiện triển khai mô hình và vấn đề tài chính xanh, qua đó tiếp cận những vấn đề nền tảng liên quan đến tài chính, huy động nguồn lực và các điều kiện cần thiết để hình thành EaaS. Phiên thứ hai đi sâu vào các nghiên cứu thực nghiệm về mô hình Dịch vụ năng lượng, xem xét cụ thể hơn các vấn đề từ phía khách hàng, doanh nghiệp và đơn vị điện lực.
Các tham luận tại Hội thảo tiếp cận EaaS từ nhiều góc độ, bao gồm giải pháp tài chính và huy động vốn cho mô hình Dịch vụ năng lượng tại Việt Nam hướng tới an ninh năng lượng quốc gia và mục tiêu Net Zero 2050; các điều kiện triển khai EaaS trong ngành điện; phân loại hộ gia đình trong chuyển dịch năng lượng công bằng; nguồn điện dự phòng và khả năng chống chịu của doanh nghiệp trước gián đoạn cung cấp điện; cùng việc sử dụng Machine Learning để dự đoán phụ tải điện khi áp dụng mô hình Dịch vụ năng lượng.
Đáng chú ý, các nghiên cứu thực nghiệm góp phần cụ thể hóa những điều kiện triển khai EaaS thông qua việc nhận diện đặc điểm của các nhóm khách hàng, khả năng chống chịu của doanh nghiệp và khai thác dữ liệu phục vụ dự báo nhu cầu điện. Qua đó, EaaS được đặt trong mối liên hệ tổng thể giữa thị trường, tài chính, khách hàng, doanh nghiệp, công nghệ, dữ liệu và chính sách, thay vì được xem xét như một mô hình riêng lẻ.
Các diễn giả trình bày tham luận tại Hội thảo
Tiếp cận mô hình Dịch vụ năng lượng từ góc độ tài chính và huy động vốn, ông Nguyễn Quang Thuân – Chủ tịch điều hành FiinGroup và FiinRatings cho rằng, một trong những thách thức đáng kể đối với việc triển khai EaaS tại Việt Nam nằm ở khả năng tiếp cận nguồn vốn. Các dự án EaaS thường có quy mô nhỏ, phân tán, tài sản bảo đảm hạn chế và mức độ rủi ro cao hơn, khiến việc huy động vốn theo các phương thức truyền thống còn gặp nhiều khó khăn.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Nguyễn Quang Thuân đề xuất đa dạng hóa các công cụ và sản phẩm tài chính phù hợp với đặc thù của mô hình EaaS; đồng thời phát huy vai trò của các cơ chế tăng cường tín dụng, bảo lãnh trái phiếu và tài chính hỗn hợp. Theo đó, sự phối hợp giữa cơ quan hoạch định chính sách, các định chế tài chính phát triển và doanh nghiệp EaaS sẽ là yếu tố quan trọng để từng bước khơi thông dòng vốn, tạo điều kiện cho mô hình được triển khai và mở rộng trong thực tiễn.
Hội thảo cũng tạo không gian kết nối giữa nghiên cứu và thực tiễn với sự tham gia của các doanh nghiệp trong ngành điện, trong đó có Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cùng các doanh nghiệp tư vấn, tài chính, công nghệ và các nhà khoa học đến từ nhiều trường đại học. Theo GS.TS Lê Quốc Hội, sự kết nối giữa trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia có ý nghĩa trong việc đưa kết quả nghiên cứu đối thoại với những vấn đề thực tế, đồng thời mở ra những hướng hợp tác nghiên cứu mới.
Các đại biểu tham dự Hội thảo cùng chụp ảnh lưu niệm
Đối với Đại học Kinh tế Quốc dân, nghiên cứu về chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh, đổi mới mô hình kinh doanh và ứng dụng dữ liệu phù hợp với định hướng thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, tăng cường nghiên cứu gắn với thực tiễn và mở rộng kết nối với doanh nghiệp, xã hội. Những kết quả trao đổi tại Hội thảo được kỳ vọng bổ sung thêm bằng chứng, góc nhìn và gợi ý cho việc nghiên cứu các điều kiện triển khai EaaS tại Việt Nam, đồng thời tạo thêm cơ sở để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện các nội dung của đề tài.
Bài và ảnh: Khoa Kinh tế học và Phòng Truyền thông